ବଳିଦାନ ଦିବସରେ ମହାତ୍ମା ଡଃ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ସଭାପତି ମନମୋହନ ସାମଲଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି

ଡଃ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସରେ ତଥା ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନକ୍ଷତ୍ର । କେବଳ ଜଣେ ରାଜନେତା ନୁହନ୍ତି ବରଂ ଜଣେ ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ଦୂରଦର୍ଶୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଚିନ୍ତକ, ସଂଗଠକ ଏବଂ ଦୂରଦର୍ଶୀ ରାଷ୍ଟ୍ରନାୟକ ଭାବେ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଭାରତର ଏକତା, ଅଖଣ୍ଡତା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ବିକଳ୍ପ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇବାରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଐତିହାସିକ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତ ଯେତେବେଳେ ବିଭାଜନର କ୍ଷତ, ଶରଣାର୍ଥୀ ସମସ୍ୟା, ସୀମା ସଙ୍କଟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଏକତାର ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାତୀୟ ବିକଳ୍ପ ରାଜନୈତିକ ଧାରାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ସେହି ଚିନ୍ତାଧାରାରୁ ୧୯୫୧ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଜନ ସଂଘର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ରୂପେ ବିକଶିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିର ମହାଦ୍ରୁମରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ୨୩ ଜୁନ ହେଉଛି ସେହି ମହାନ ଜନନାୟକ ତଥା ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ଅଗ୍ରଦୂତଙ୍କ ପୂଣ୍ୟତିଥି ତଥା ବଳିଦାନ ଦିବସ !

ଜନ୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷା: ପଣ୍ଡିତ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୯୦୧ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୬ ତାରିଖରେ କୋଲକାତାରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତା ଆଶୁତୋଷ ମୁଖାର୍ଜୀ ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଓ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଉପକୁଳପତି ଥିଲେ। ପିତାଙ୍କ ପରି ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମଧ୍ୟ ଅସାଧାରଣ ମେଧାବୀ ଥିଲେ। ଏହାସହିତ ମାତା ଯୋଗମାୟା ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ଆଦର୍ଶ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଗଠନରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ସେ ୧୯୨୧ରେ ଇଂରାଜୀରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ସହ ସ୍ନାତକ ପାସ କରିବା ପରେ ୧୯୨୩ରେ ବଙ୍ଗୀୟ ଭାଷାରେ ଏମ୍ଏ ପାସ୍ କଲେ। ଏହାପରେ ୧୯୨୪ରେ ବିଏଲ୍ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି ୧୯୨୬ରେ ଇଂଲଣ୍ଡରୁ ବାରିଷ୍ଟର ହୋଇ ଫେରିଲେ। ୧୯୩୪ରେ ମାତ୍ର ୩୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ସର୍ବକନିଷ୍ଠ କୁଳପତି ହେଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ସେ ବିଶେଷ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଥିଲେ। ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ଥର ବଙ୍ଗଳାରେ ଦୀକ୍ଷାନ୍ତ ଭାଷଣ ଦେବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ତାଙ୍କର ଏକ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅନେକ ସଂସ୍କାରମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା।

ରାଜନୈତିକ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ: ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀ ପ୍ରଥମେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ହେଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦେଶସେବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ୧୯୨୯ ମସିହାରେ ସେ ବଙ୍ଗୀୟ ବିଧାନ ପରିଷଦକୁ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରେ କଂଗ୍ରେସର ନୀତି ସହ ମତଭେଦ ହେତୁ ସେ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ। ୧୯୪୧-୧୯୪୨ରେ ସେ ବଙ୍ଗଳାର ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କ ରିଥିଲେ। ୧୯୪୩ ବଙ୍ଗ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଉଦାସୀନତା ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉଠାଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସର୍ବଦା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ। ଦେଶ ବିଭାଜନ ପୂର୍ବରୁ ସେ ବଙ୍ଗର ହିନ୍ଦୁ ବସବାସୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତରେ ରଖିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଫଳରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଭାରତର ଅଂଶ ଭାବେ ରହିପାରିଥିଲା।

ବଙ୍ଗ ବିଭାଜନ ରୋକିବାରେ ଭୂମିକା: ୧୯୪୭ରେ ଯେତେବେଳେ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଙ୍ଗଳାକୁ ପାକିସ୍ତାନରେ ମିଶାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା, ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଏହାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ ଯେ ବଙ୍ଗଳାର ହିନ୍ଦୁ ବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭାରତରେ ରଖାଯାଉ। ତାଙ୍କର ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ଫଳରେ ଆଜିର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, କଲିକତା ଓ ଦାର୍ଜିଲିଂ ଭାରତର ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି। ଏହା ହିଁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଅବଦାନ।

ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଅବଦାନ: ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ସେ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଶିଳ୍ପ ଓ ଯୋଗାଣମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେଶର ଔଦ୍ୟୋଗିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଲୋକୋମୋଟିଭ୍, ସିନ୍ଦ୍ରି ସାର କାରଖାନା ଓ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ଏୟାରକ୍ରାଫ୍ଟ ଭଳି ସଂସ୍ଥାର ମୂଳଦୁଆ ପଡିଥିଲା। ବିଶେଷକରି ପୂର୍ବ ପାକିସ୍ତାନରେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ନୀତିକୁ ନେଇ ସେ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ଓ ଲିଆକତ ଅଲ୍ଲୀଙ୍କ ଦେଶ ବିରୋଧୀ ନୀତି ଯୋଗୁ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ। ପୂର୍ବ ପାକିସ୍ତାନରେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର ପ୍ରତି, ଚୁକ୍ତିରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ନଥିବାରୁ ସେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।

ଶ୍ୟାମାପ୍ରସାଦଙ୍କ ବିଚାରଧାରା: ଡ଼. ଶ୍ୟାମାପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ବିଚାରଧାରା ସର୍ବଦା ଦେଶପ୍ରେମ, ସାହସ ଓ ଆଦର୍ଶବାଦ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଥିଲା। ସେ ସର୍ବଦା ରାଷ୍ଟ୍ରହିତକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଉପରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା, ରାଜନୀତି ଓ ଜାତୀୟ ଏକତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ। ଭାରତୀୟ ଲୋକତନ୍ତ୍ରରେ ବିକଳ୍ପ ରାଜନୀତିର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇବା, ଜାତୀୟ ଏକତା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିବା ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ଯୋଗୁଁ ସେ ସଦାସର୍ବଦା ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିବେ। ତାଙ୍କର ବିଚାରଧାରାଗୁଡିକ ହେଉଛି ‘ରାଷ୍ଟ୍ର ସର୍ବୋପରି’ (ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଅପେକ୍ଷା ଦେଶର ସ୍ୱାର୍ଥ ବଡ଼), ‘ସାଂସ୍କୃତିକ ରାଷ୍ଟ୍ରବାଦ’ (ଭାରତର ଏକତାର ମୂଳ ହେଉଛି ଏହାର ସଂସ୍କୃତି), ‘ଶିକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ’ (ମାତୃଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଭାରତୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ), ‘ନୀତି ପାଇଁ ଇସ୍ତଫା’ (ନିଜ ନୀତି ସହ ସାଲିସ ନକରିବାକୁ ଶ୍ୟାମାପ୍ରସାଦ ଦୁଇଥର ମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ)।

ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘର ସ୍ଥାପନା: ୧୯୫୧ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୧ରେ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଥିଲା ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆରମ୍ଭ। ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଏକ ସଶକ୍ତ, ଏକତାବଦ୍ଧ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାରତ ଗଠନ। ସେ ସର୍ବଦା କହୁଥିଲେ, “ଗୋଟିଏ ଦେଶରେ ଦୁଇଟି ବିଧାନ, ଦୁଇଟି ପ୍ରଧାନ, ଦୁଇଟି ନିଶାନ ଚଳିବ ନାହିଁ”। ସେ ସର୍ବଦା ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା, ଜାତୀୟ ଏକତା ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମ ହେଉଛି ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନର ମୂଳ ଆଧାର। ଦଳର ମୂଳ ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଆଧାରିତ ଜାତୀୟତାବାଦ, ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା, ଲୋକତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଭିମାନ। ଜନସଂଘ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲା ଯେ ଭାରତ କେବଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାରେଖା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହଜାର ବର୍ଷର ସାଂସ୍କୃତିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଐତିହାସିକ ଐକ୍ୟର ପ୍ରତୀକ। ତେଣୁ ଦେଶର ଅଖଣ୍ଡତା ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ରକ୍ଷା କରିବା ଦଳର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକତା ଥିଲା।

ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶ୍ୟାମାପ୍ରସାଦଙ୍କ ଭୂମିକା: ଜନସଂଘର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକୀକରଣ। ସେତେବେଳେ ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ନିଜସ୍ୱ ପତାକା, ଅଲଗା ସମ୍ବିଧାନ ଏବଂ ବିଶେଷ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ପରମିଟ୍ ଦରକାର ହେଉଥିଲା। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ସେ ଏହାକୁ ଦେଶର ଅଖଣ୍ଡତା ପ୍ରତି ବିପଦ ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ସେ ମନେ କରୁଥିଲେ ଯେ ଭାରତର ଏକତା ଓ ଅଖଣ୍ଡତା ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଏକ ସମାନ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଲୋଗାନ ଥିଲା “ଏକ ଦେଶରେ ଦୁଇ ବିଧାନ, ଦୁଇ ପ୍ରଧାନ ଓ ଦୁଇ ନିଶାନ ଚାଲିବ ନାହିଁ।” ଏହି ନାରା କେବଳ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଲୋଗାନ ନଥିଲା, ବରଂ ଭାରତର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ସମାନ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସର ପ୍ରତିଫଳନ ଥିଲା।

ରହସ୍ୟମୟ ମୃତ୍ୟୁ: ୧୯୫୩ ମେ ୧୧ରେ ବିନା ପରମିଟରେ କାଶ୍ମୀର ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଗଲା। ଶ୍ରୀନଗରରେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖାଗଲା। କାରାବାସ ସମୟରେ ୨୩ ଜୁନ୍ ୧୯୫୩ ରେ ସନ୍ଦେହଜନକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବନ୍ଦୀ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସାରା ଦେଶକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଳିଦାନ ପରେ ପରମିଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉଚ୍ଛେଦ ହେଲା ଏବଂ କାଶ୍ମୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭାରତ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଏହି ବଳିଦାନ ଜନସଂଘର ଜାତୀୟ ଏକତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଏକ ଆଲୋଚିତ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ରହିଛି।

ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତର ଧାରଣା ଓ ବିଜେପିର ଉତ୍ପତ୍ତି: ଜନସଂଘ “ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତ” ଧାରଣାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲା। ଏହାର ଅର୍ଥ ସାମରିକ ବିସ୍ତାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ଏକତାର ସୁରକ୍ଷା। ଦଳ ମନେ କରୁଥିଲା ଯେ ବିଭାଜନ ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା ଏବଂ ଜାତୀୟ ଏକତାର ଭାବନାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ୧୯୫୦ ଓ ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଜନସଂଘ ଏକ ଛୋଟ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହା ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା, ସୀମା ସୁଦୃଢୀକରଣ, ସ୍ୱଦେଶୀ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ ନିଜର ସ୍ପଷ୍ଟ ମତ ରଖିଥିଲା। ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟ “ଏକାତ୍ମ ମାନବବାଦ” ନୀତି ମାଧ୍ୟମରେ ଜନସଂଘର ବୈଚାରିକ ଆଧାରକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦର୍ଶନ ଅନୁଯାୟୀ ବିକାଶର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ମଣିଷ ଏବଂ ସମାଜର ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ ଉନ୍ନତି। ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଦେଶରେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଘୋଷଣା ହେବା ପରେ ଜନସଂଘର ନେତା ଓ କର୍ମୀମାନେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ ଓ ଅନେକ ନେତା କାରାବରଣ କରିଥିଲେ। ଜରୁରୀକାଳ ପରେ ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଜନସଂଘ ଅନ୍ୟ ବିରୋଧୀ ଦଳମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଜନତା ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଗଠନ ହୋଇଥିଲା। ଏହାପରେ ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଜନତା ପାର୍ଟିରେ ମତଭେଦ ହେବା ପରେ ଜନସଂଘ ପରମ୍ପରାର ନେତାମାନେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲେ। ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପାୟୀ, ଲାଲ କୃଷ୍ଣ ଆଡ଼ଭାନୀ, ମୁରଲୀ ମନୋହର ଯୋଶୀ ପ୍ରମୁଖ ନେତାମାନେ ଏହି ଦଳକୁ ଆଗକୁ ନେଇଥିଲେ। ବିଜେପି ଜନସଂଘର ମୂଳ ଆଦର୍ଶ- ଜାତୀୟତାବାଦ, ସୁଶାସନ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତର ଧାରଣାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିଥିଲା। ୧୯୯୮ରୁ ୨୦୦୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପାୟୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଜେପି ସରକାର ଦେଶର ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ, ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଦୂରସଂଚାର କ୍ଷେତ୍ରର ବିକାଶ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାରେ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲା। ୨୦୧୪ ପରଠାରୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଜେପି ସରକାର ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ସମର୍ଥକଙ୍କ ମତରେ, ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ବିଶେଷ ମାନ୍ୟତା ଅପସାରଣ, ସୀମା ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ, ଡିଜିଟାଲ ସେବା ବିସ୍ତାର, କଳ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଜନସଂଘର ଦୀର୍ଘଦିନର କିଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ସେହି ସମୟରେ, ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ବିଭିନ୍ନ ମତ ଓ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଆଜି ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ନିଜକୁ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଜାତୀୟ ଏକତା, ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବ, ଆତ୍ମନିର୍ଭରତା, ସୁଶାସନ ଓ ବିକଶିତ ଭାରତର ସଂକଳ୍ପକୁ ଦଳ ତାହାର ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାଏ।

ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘର ସ୍ଥାପନାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ବିକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଯାତ୍ରା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ପଣ୍ଡିତ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋପିତ ଜାତୀୟ ଏକତା, ଅଖଣ୍ଡତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାର ଏହି ବୀଜ ଆଜି ଏକ ବୃହତ୍ ରାଜନୈତିକ ଦ୍ରୁମରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଯେ, ଛୋଟ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଜନସଂଘ କାଳକ୍ରମେ ଦେଶର ରାଜନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଏହି ଯାତ୍ରାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ରହିଛି ଜାତୀୟ ଏକତା, ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଭାରତକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାର ଆକାଂକ୍ଷା। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ପଣ୍ଡିତ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀ କେବଳ ଜଣେ ରାଜନେତା ନଥିଲେ ବରଂ ସେ ଜଣେ ଯୁଗଦ୍ରଷ୍ଟା ନେତା ଥିଲେ ଯିଏ ଭାରତର ଏକତା, ଅଖଣ୍ଡତା ଓ ଗୌରବ ପାଇଁ ଆଜୀବନ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା, ଆଦର୍ଶ ଓ ବଳିଦାନ ଆଜି ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଭାରତବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଉଛି। ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ନିଷ୍ଠା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଇତିହାସର ଗତିପଥକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ। ତାଙ୍କର “ଏକ ଦେଶ, ଏକ ବିଧାନ” ର ସ୍ୱପ୍ନ ୨୦୧୯ରେ ଧାରା ୩୭୦ ଉଚ୍ଛେଦ ପରେ ସାକାର ହୋଇଛି। ସେହି କାରଣରୁ ପଣ୍ଡିତ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ଏକ ଅମର ନାମ ହୋଇ ରହିବେ।

ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କର ତିରୋଧାନ ଦିବସ ୨୩ ଜୁନ୍‌କୁ ଦେଶବାସୀ “ବଳିଦାନ ଦିବସ” ଭାବେ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅବସରରେ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି ତରଫରୁ ସମସ୍ତ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜିଲ୍ଲାକାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇ ଡ଼. ଶ୍ୟାମାପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଦେଶ ପାଇଁ ଅବଦାନ, କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଓ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଭାପତି ଭାବେ ତାଙ୍କର ବଳିଦାନ ଆଦିକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରାଯିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଶୈକ୍ଷଣିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଛି ।