୨୦୦୦ ବର୍ଷର ଐତିହ୍ୟ: କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ

ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୧୩/୦୪: ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ପୂରିଲା ୭୮ ବର୍ଷ। ମନ୍ଦିରମାଳିନୀରୁ ଆଧୁନିକ ମହାନଗରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାର୍ କରିଛି ବିରାଟ ବିକାଶର ଯାତ୍ରା। ବଣ ପାହାଡ଼ ଘେରା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏବେ ହୋଇଛି ଦେଶର ସ୍ମାର୍ଟ ସିଟି। ମାତ୍ର ୧୫ ହଜାରରୁ ୧୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟାର ବାସସ୍ଥଳୀ। ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଶିକ୍ଷା ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଆଇଟି ହବ୍ ଏବଂ କ୍ରୀଡ଼ା ଆୟୋଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହାସଲ କରିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ।

୧୯୪୮ ଏପ୍ରିଲ ୧୩ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ଭୁବନେଶ୍ୱର। ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ନୂଆ ରାଜଧାନୀର ଶିଳାନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ କଟକ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସଙ୍କୁଚିତ ସ୍ଥାନ, ବନ୍ୟା ପ୍ରବଣ ଏବଂ ବିକାଶର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ନୂଆ ରାଜଧାନୀ ପାଇଁ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ବଛାଯାଇଥିଲା।

ଜର୍ମାନୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥପତି ଏବଂ ପ୍ଲାନର ଅଟୋ କୋଏନ୍ସବର୍ଗର (Otto Königsberger) ୧୯୪୬-୪୮ ମଧ୍ୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ମାଷ୍ଟର ପ୍ଲାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ଲାନରେ ନେବରହୁଡ ୟୁନିଟ୍ ଧାରଣା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଯେପରିକି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍କୁଲ୍, ଦୋକାନ, ଖେଳ ପଡ଼ିଆ ଏବଂ ଖୋଲା ଜାଗା ରହିବା କଥା ଥିଲା। ସହରକୁ ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ଟାଉନ୍ ଆକୃତିରେ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ପ୍ରକୃତି ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖି ବଢ଼ିବାର ସୁବିଧା ଦେଇଥିଲା।

୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା କଟକରୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା। ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ନଗରୀ (ମନ୍ଦିର ମାଳିନୀ) ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା, ଯାହା ଏହାର ଐତିହ୍ୟକୁ ଆଧୁନିକ ସହର ସହ ମିଶାଇଥିଲା।

ଏହି ଦିନକୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରର “ଜନ୍ମଦିନ” ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ରାଜଧାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଫଳକ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଧାନସଭା ପାଖରେ ଅଛି।

 

ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି:-

ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଇତିହାସ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ବହୁମୁଖୀ। ଏହାକୁ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ବା ମନ୍ଦିର ମାଳିନୀ ନଗରୀ ବୋଲି ଡକାଯାଏ। ଆଧୁନିକ ଭୁବନେଶ୍ୱର ୧୯୪୮ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଇତିହାସ ୨୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା।

• ପ୍ରାଚୀନ କାଳ (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦ ରୁ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୦୦)କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ (୨୬୧ ଖ୍ରୀ.ପୂ.): ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଏଠାରୁ ନିକଟରେ ଦୟା ନଦୀ କୂଳରେ, ଧଉଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅଶୋକ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ଭୁବନେଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଥମ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

• ଖାରବେଳଙ୍କ କାଳ (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୭୦ ରୁ ୧୦୦): ଚେଦି ବଂଶର ରାଜା ଖାରବେଳ ଏଠାରେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼କୁ ରାଜଧାନୀ କରିଥିଲେ। ଉଦୟଗିରି-ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାରେ ଥିବା ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ଏହାର ପ୍ରମାଣ। ଏହି ସମୟରେ ଜୈନ ଧର୍ମର ପ୍ରସାର ହୋଇଥିଲା।

• ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କାଳ (୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ ରୁ ୧୩ମ ଶତାବ୍ଦୀ): ଏହି ସମୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଶୈବ ଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା।

• ଶୈଲୋଦ୍ଭବ ବଂଶ (୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ) ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୭୦୦ ମନ୍ଦିର ଥିଲା, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରାୟ ୧୦୦-୨୦୦ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ।

 

ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର:-

• ପର୍ଶୁରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର (୭ମ-୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ) — ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିର।

• ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର (୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ) — କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ, ତୋରଣ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ କଳା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

• ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର (୧୧ମ ଶତାବ୍ଦୀ) — ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର, ଶିବଙ୍କର ପୂଜା ହୁଏ। ଏହା କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ପରାକାଷ୍ଠା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ରାଜାରାଣୀ, ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଆଦି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟର।

ଏହି କାଳରେ ସୋମବଂଶୀ, ଗଙ୍ଗ ଏବଂ ଗଜପତି ବଂଶର ଶାସନ ଥିଲା। ଭୁବନେଶ୍ୱର ହିନ୍ଦୁ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା। ମଧ୍ୟ ଓ ଆଧୁନିକ କାଳ (୧୩ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ) ମୋଗଲ, ମରାଠା ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ନଗରୀ ଭାବେ ରହିଥିଲା।