ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୨୪/୦୪: ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ରାଘବ ଚଢ଼ାଙ୍କ ସମେତ ୭ ଆପ୍ ନେତା ଦଳ ଛାଡ଼ି ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହା ପରେ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବୟାନ ‘ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ’ ବେଶ୍ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି।
ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ କ’ଣ?
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ, ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀରେ ରହିଛି ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନ। ଆଜି ସେହି ଢାଞ୍ଚା ଅନୁଯାୟୀ, ରାଘବ ଚଢାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆମ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି (AAP)ର ତାଙ୍କୁ ମିଶାଇ ୭ ଜଣ ସାଂସଦ ଦଳରୁ ବାହାରିଯିବାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ ଯାହା – ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
୧୯୮୫ ମସିହାରେ ୫୨ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଚଳିତ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନ, ପଦ କିମ୍ବା କ୍ଷମତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିରେ କେଉଁ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ ବିଧାୟକମାନେ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷିତ ହୋଇପାରିବେ ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ (anti-defection law) ଅନୁସାରେ, ଯଦି କୌଣସି ଦଳର ସାଂସଦ/ବିଧାୟକମାନେ ଦଳ ବଦଳାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ (ପଦ ହାରାଇବା) କରାଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେହି ଦଳର କମରେ କମ୍ 2/3 (ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ) ସଦସ୍ୟ ଏକାସାଥିରେ ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏହାକୁ “ଦଳ ଭାଙ୍ଗିବା” ନୁହେଁ, ବରଂ “ମିଶ୍ରଣ (merger)” ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯଦି କେହି ଏକାକୀ କିମ୍ବା କମ୍ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦଳ ଛାଡନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଏକାସାଥିରେ ଦଳ ଛାଡ଼ନ୍ତି ତେବେ ସେମାନେ ଆଇନରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି।
ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ” କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
ଯଦି ୩୭ ବର୍ଷୀୟ ଚଢା ଏକାକୀ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥାନ୍ତେ – କିମ୍ବା ଏକ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଂଶ ଭାବରେ – ତେବେ ସେ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୋଧୀ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟତା ଘୋଷିତ କରାଯାଇଥାନ୍ତା। ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟସଭା ସଦସ୍ୟତା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତା।
AAPର ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅତି କମରେ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ୟ ସମନ୍ୱୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ କରି, ସାଂସଦ ଦଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ନିଜକୁ ଅଯୋଗ୍ୟତାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ସେମାନଙ୍କର ପଦକ୍ଷେପ ଦଳତ୍ୟାଗ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ମିଶ୍ରଣ କିମ୍ବା ବିଭାଜନ ଭାବରେ ଯୋଗ୍ୟତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା। AAPର ୧୦ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ମଧ୍ୟରୁ ୭ ଜଣ ଦଳ ଛାଡିଲେ। ୭ ଜଣ ମାନେ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ଠାରୁ ଅଧିକ। ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟତାରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବେ। ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ମିଶ୍ରଣ ବୋଲି ଧରାଯିବ।
କାହିଁକି ରାଘବ ଚଢା AAP ଛାଡିଲେ?
ରାଘବ ଚଢା ଯାହାକୁ ଏକ କଷ୍ଟକର କିନ୍ତୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ ଆପର ୧୦ଟି ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତ ଜଣ ଦଳ ଛାଡିବା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର କନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁସନ୍ କ୍ଲବରେ ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆପ ସାଂସଦ ରାଘବ ଚଢା ସମ୍ବୋଧିତ କରି ଦଳ ଛାଡ଼ିଥିଲେ।