ପୁରୀ, ୧୬/୦୭: ଆଜି ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ରଥଯାତ୍ରା। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ବିଶ୍ୱନିୟନ୍ତା ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଡ଼ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଭଗିନୀ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନବେଦୀ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମବେଦୀ ବା ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ନଅ ଦିନର ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବକୁ ‘ଘୋଷଯାତ୍ରା’ ବା ‘ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବିକତା, ଭକ୍ତି ଓ ସମାନତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଯାଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବା ପାଇଁ ଜଗତର ନାଥ ନିଜେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସନ୍ତି। ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ରଥ ଦଉଡ଼ି ଟାଣିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି।
ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ତିଥିରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦିନଠାରୁ ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାପରେ ତିନୋଟି ବିଶାଳ ରଥର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ ନନ୍ଦିଘୋଷ, ଯେଉଁଥିରେ ୧୬ଟି ଚକ ଲାଗିଥାଏ। ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ତାଳଧ୍ୱଜରେ ୧୪ଟି ଚକ ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥ ଦେବଦଳନ ବା ଦର୍ପଦଳନରେ ୧୨ଟି ଚକ ଲାଗିଥାଏ।
ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ଭିତରେ ନୀତିସବୁ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ପହଣ୍ଡି ବିଜେ ହୋଇଥାଏ। ମହାପ୍ରଭୁମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଝୁଲାଇ ଝୁଲାଇ ଘଣ୍ଟ, କାହାଳୀ ଓ ହରିବୋଲ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦିରରୁ ଆଣି ରଥ ଉପରେ ବିଜେ କରାଯାଏ।
ଏହା ପରେ ଛେରା ପହଁରା କରାଯାଏ। ଏହା ରଥଯାତ୍ରାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମାନତାର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଥିବା ନୀତି। ଗଜପତି ମହାରାଜା ନିଜକୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଆଦ୍ୟ ସେବକ ମନେକରି ସୁନା ଖଡ଼ିକାରେ ତିନି ରଥର ଚାରପାଖ ସଫା କରନ୍ତି। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଗରେ ରାଜା ଓ ପ୍ରଜା ସମସ୍ତେ ସମାନ।
ଶେଷରେ ରଥଟଣା ହୋଇଥାଏ। ଛେରା ପହଁରା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଭକ୍ତମାନେ ଆନନ୍ଦ ମନରେ ‘ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ’ ଧ୍ୱନି ଦେଇ ରଥ ଦଉଡ଼ି ଟାଣିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ରଥ ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ଗତି କରେ।
ଶ୍ରୀଜିଉମାନେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ସାତଦିନ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଆଡ଼ପ ଅବଢ଼ା’ ଭୋଗ ଲଗାଯାଏ। ଏହାପରେ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ମହାପ୍ରଭୁମାନେ ପୁଣି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ‘ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା’ କରନ୍ତି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ରଥ ଉପରେ ହିଁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ସୁନାବେଶ (ରାଜରାଜେଶ୍ୱର ବେଶ), ଅଧରପଣା ନୀତି ଏବଂ ଶେଷରେ ‘ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ’ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ପୁଣି ରତ୍ନବେଦୀକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି।