ପଣ୍ଡିତ ଦୀନଦୟାଲ ଥିଲେ ଏକାତ୍ମ ମାନବବାଦ ଦର୍ଶନର ପ୍ରବକ୍ତା: ମନମୋହନ ସାମଲ

ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୨୩/୦୯: ଭାରତର ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନରେ କେତେକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଏପରି ଥାଆନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟରେ ସୀମିତ କରିଦେଲେ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା, ଦର୍ଶନ ଓ ଅବଦାନର ବ୍ୟାପ୍ତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିହୁଏ ନାହିଁ। ପଣ୍ଡିତ ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟ ସେହିପରି ଜଣେ ଚିନ୍ତକ, ଲେଖକ, ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ରାଜନୈତିକ କର୍ମୀ। ୨୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୧୬ରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଏବଂ ୧୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୬୮ରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ଘଟିଥିଲା। ଜୀବନକାଳ ଦୀର୍ଘ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତନରେ ସେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଛାପ ଛାଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ କୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ

‘ଏକାତ୍ମ ମାନବବାଦ’ ଓ ‘ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ’ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର। ଅର୍ଥନୀତି, ଶିକ୍ଷା, ସାମ୍ବାଦିକତା, ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତନ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନକୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଭାରତୀୟ ଚିନ୍ତାଜଗତରେ ଏକ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ତାଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀରେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେବାର ଅର୍ଥ କେବଳ ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାର ମୂଳରେ ଥିବା ମଣିଷ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା, ସମାଜର ଶେଷ ଧାଡ଼ିରେ ଥିବା ଲୋକ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ସମଗ୍ର ମାନବକଲ୍ୟାଣର ଭାବନାକୁ ଆଜିର ସମାଜଜୀବନ ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖିବା ହିଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସାର୍ଥକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହୋଇପାରେ।

ସେ କହୁଥିଲେ ମଣିଷ ହିଁ ବିକାଶର ମାପଦଣ୍ଡ।

ପଣ୍ଡିତ ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ‘ଏକାତ୍ମ ମାନବବାଦ’ର ମୂଳ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ମଣିଷକୁ ଖଣ୍ଡିତ ଭାବେ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଭାବେ ଦେଖିବା। ମଣିଷ କେବଳ ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଏକକ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ଶରୀର, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମିକ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗର ସମନ୍ୱିତ ବିକାଶ ହିଁ ମାନବଜୀବନର ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଆଧାର।

ଆଜିର ସମୟରେ ଆମେ ବିକାଶକୁ ରାସ୍ତା, ଶିଳ୍ପ, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଡିଜିଟାଲ ସୁବିଧା, ଉତ୍ପାଦନ, ଆୟ, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ପରି ନୂଆ ନୂଆ ମାପଦଣ୍ଡରେ ଦେଖୁଛୁ। ଏସବୁ ଆମ ସମୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଅଗ୍ରଗତିର ଅଂଶ। କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ଆମକୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ହେବ,,ଏହି ବିକାଶର ଲାଭ ଶେଷ ମଣିଷଟି ପାଖରେ କେତେ ପରିମାଣରେ ପହଞ୍ଚୁଛି?

ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଭଲ ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଯେଉଁ ପରିବାର ଚିକିତ୍ସା ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଯେଉଁ କୃଷକ ନିଜ ଉତ୍ପାଦର ଯଥୋଚିତ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ଯୁବକ ଦକ୍ଷତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରୋଜଗାରର ସୁଯୋଗ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧ ଏକାକୀ ଜୀବନ ବିତାଉଛନ୍ତି। ବିକାଶର ଆଲୋଚନାରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ଆମକୁ ‘ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ’ର ମାନବିକ ଅର୍ଥ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ।

ଜାଣି ରଖିବା ଉଚିତ ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ ହେଉଛି ଶେଷ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବାର ସଂକଳ୍ପ।

ପଣ୍ଡିତ ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ‘ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ’ ଏକ ଗଭୀର ମାନବିକ ଧାରଣା। ସମାଜର ସବୁଠାରୁ ପଛରେ ଥିବା, ସବୁଠାରୁ ଅବହେଳିତ ଓ ସବୁଠାରୁ ଅସହାୟ ମଣିଷଙ୍କ ଜୀବନରେ ଉନ୍ନତିର ଆଲୋକ ପହଞ୍ଚିବା ଓ ଏହା ହେଉଛି ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟର ମୂଳ ଆତ୍ମା।

କୌଣସି ଯୋଜନା ତିଆରି କରିବା ବେଳେ ଆମେ କେତେ ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଭ ଦେଲୁ ତାହା ଯେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେହି ଯୋଜନାର ଲାଭରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଗଲା କିଏ,ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅନେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ନାମ ଶୁଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେହି ସୁବିଧା ପାଇବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଅନେକ ବୃଦ୍ଧ ଡିଜିଟାଲ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଜଟିଳତାରେ ଅଟକିଯାଆନ୍ତି। ଅନେକ ଗରିବ ଛାତ୍ର ପ୍ରତିଭା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ଅସୁବିଧାରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାରୁ ଦୂରେଇଯାଆନ୍ତି। ଅନେକ ରୋଗୀ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦ୍ୱାରରେ ସହାୟତା ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଯାଆନ୍ତି।

ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟର ପ୍ରକୃତ ପରୀକ୍ଷା ଏହିଠାରେ। ଶେଷ ଲୋକଟି ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ସମାଜର ଅଂଶ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକାଶର ଅର୍ଥ ସାର୍ଥକ ହେବ।

ପଣ୍ଡିତ ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଚିନ୍ତକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାର ବ୍ୟାପ୍ତି କୌଣସି ଏକ ଅଞ୍ଚଳର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧା ନଥିଲା। ତଥାପି ତାଙ୍କ ମାନବକେନ୍ଦ୍ରିକ ଚିନ୍ତା ସହ ଓଡ଼ିଶାର ଦୀର୍ଘ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଚିନ୍ତନଗତ ସଂଳାପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଓଡ଼ିଶାର ମାଟି ସାମାଜିକ ସମତା, ସେବା, ତ୍ୟାଗ ଓ ମାନବିକତାର ଅନେକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପରମ୍ପରାର ସାକ୍ଷୀ। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସଂସ୍କୃତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ବିଶାଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିସରରେ ଦେଖିବାର ଭାବନା ରହିଛି। ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ମାନବସେବା, ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ, ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସଙ୍କ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଗ୍ରାମକେନ୍ଦ୍ରିକ ଚିନ୍ତା ଓଡ଼ିଶାର ମାନବିକ ଚେତନାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି।

ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଦୀନଦୟାଲଙ୍କ ‘ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ’ ଓ ‘ଏକାତ୍ମ ମାନବବାଦ’କୁ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ଚେତନା ସହ ଏକ ସଂଳାପରେ ରଖି ଦେଖିବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ଏହାକୁ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଞ୍ଚଳୀୟ ସମ୍ପର୍କର ଦାବି ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବକଲ୍ୟାଣକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା ଦୁଇଟି ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ସାର୍ଥକ ସଂଳାପ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ରାଜନୀତିରେ ମାନବିକତା–

ପଣ୍ଡିତ ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାକୁ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସରୁ ଅଲଗା କରି ଦେଖିହେବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଜୟନ୍ତୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସମୟରେ ଆମେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ନିଜକୁ ପଚାରିବା ଆବଶ୍ୟକ,ରାଜନୀତିର ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ?

ନିର୍ବାଚନ, କ୍ଷମତା, ସଂଗଠନ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ। ମତଭେଦ ରହିବ, ରାଜନୈତିକ ମତପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିବ। କିନ୍ତୁ ସେହି ମତପାର୍ଥକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ପ୍ରତି ମାନବିକତା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଲୋକସେବାର ମୂଲ୍ୟକୁ କେବଳ ଭାଷଣରେ ସୀମିତ ରଖି ନଦେଇ ଆଚରଣରେ ପରିଣତ କରିବା ଆଜିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକତା।

ତେବେ ଆଜି ଆମର କରଣୀୟ କ’ଣ ?

ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନରେ ପ୍ରକୃତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ସେତେବେଳେ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ‘ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ’କୁ ଆମେ ନିଜ ଜୀବନର ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୋଡ଼ିପାରିବା।

ପ୍ରଥମେ, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଆବଶ୍ୟକତାବାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବା ଦରକାର। ଜଣେ ଗରିବ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ସହାୟତା କରିବା, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସରକାରୀ ସୁବିଧା ପାଇବାରେ ସହଯୋଗ କରିବା, ଜଣେ ରୋଗୀଙ୍କୁ ହସ୍ପିଟାଲ ପହଞ୍ଚାଇବା, ଜଣେ ଦକ୍ଷ ଯୁବକଙ୍କୁ ରୋଜଗାରର ସୁଯୋଗ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇବା,ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟର ବ୍ୟବହାରିକ ରୂପ।

ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଶିକ୍ଷାକୁ କେବଳ ଚାକିରି ପାଇବାର ମାଧ୍ୟମ ନକରି ମଣିଷ ଗଢ଼ିବାର ମାଧ୍ୟମ କରିବା ଦରକାର। ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା, ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ, ନୈତିକତା ଓ ସାମାଜିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

ତୃତୀୟତଃ, ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ରୋଜଗାରକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଦରକାର। କୃଷି, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଳ୍ପ, ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ୟମ ଓ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୂଆ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଗାଁର ଅର୍ଥନୀତି ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇପାରିବ।

ଚତୁର୍ଥତଃ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ ସହିତ ମାନବିକତା ହରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହ ତାଳମେଳ ରଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ନଦେଇ ସହଯୋଗର ହାତ ବଢ଼ାଇବା ଆମ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ।

ପଞ୍ଚମତଃ, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ମଧ୍ୟ ମାନବିକ ବିକାଶର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ। ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ, ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଓ ସୁସ୍ଥ ସହର ଓ ଗାଁ ଗଠନ ପାଇଁ ଆମକୁ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେବାକୁ ହେବ।

ଓଡ଼ିଶାର ଆଗାମୀ ବିକାଶ ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ ‘ଶେଷ ଲୋକ’କୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଶିଳ୍ପ, ଖଣିଜ, ବନ୍ଦର, ନଗରୀକରଣ, ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ ଯେତେ ଆବଶ୍ୟକ, ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଦୁର୍ଗମ ଗାଁ, କୃଷକ, ମହିଳା, ଯୁବକ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଦ୍ୟମୀଙ୍କ ଜୀବନମାନର ଉନ୍ନତି ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।ଯଶସ୍ୱୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ

ଓ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ମାଝୀଙ୍କ କେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ବିକାଶମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପର ଅନ୍ତିମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିଗରେ ରହିଛି। ବିକାଶର ସୁଯୋଗ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚୁ ବୋଲି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି।

ଆମେ ଆମ ରାଜ୍ୟକୁ ବିଚାରକଲେ ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତି ଓ ସମାଜଜୀବନରେ ‘ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ’ର ଏକ ଦୀର୍ଘ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ତେଣୁ ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟର ମାନବିକ ଭାବନାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରା, ଶିକ୍ଷା, ଗ୍ରାମ ବିକାଶ ଓ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ସାର୍ଥକ ପଥ ହୋଇପାରେ।

ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ନୁହେଁ, ସଂକଳ୍ପ।

ପଣ୍ଡିତ ଦୀନଦୟାଳ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଚିନ୍ତାକୁ ନେଇ ରାଜନୈତିକ ମତ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ସମର୍ଥନ କିମ୍ବା ସମାଲୋଚନା ଉଭୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଆଲୋଚନାର ଅଂଶ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରୁ ‘ମଣିଷକୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିବା’, ‘ଶେଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୁଲି ନଯିବା’ ଏବଂ ‘ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନକୁ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ସହ ଦେଖିବା’ ପରି ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଆମେ ନିଜ ଜୀବନରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବା।

ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ପଣ୍ଡିତ ଦିନଦୟାଲ ଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନରେ ଫୁଲ ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାର ମାନବିକ ପକ୍ଷକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର। ତଥାପି ଏହି କଠିନ ପଥଟି ହିଁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଆମେ ଯଦି ଜଣେ ଅସହାୟ ମଣିଷଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବା, ଜଣେ ଗରିବ ଛାତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ବହି ଦେବା, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ କଥା ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ଶୁଣିବା, ଜଣେ ବେକାର ଯୁବକଙ୍କୁ ସୁଯୋଗର ଖବର ଦେବା, ଜଣେ ରୋଗୀଙ୍କୁ ମାନବିକ ସହାୟତା କରିବା,ତେବେ ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟର ଧାରଣା କାଗଜ ଓ ଭାଷଣରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆମ ଜୀବନରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେବ।

ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଚିନ୍ତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ଆମ ଭାଷଣରେ ନୁହେଁ, ଆମର ଆଚରଣରେ ହେବା ଉଚିତ। ସମାଜର ଶେଷ ଧାଡ଼ିରେ ଥିବା ମଣିଷଟି ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ଏକା ମନେ କରିବେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସମ୍ମାନ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସୁଯୋଗ ପହଞ୍ଚିବ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ବିକାଶର ମାନବିକ ଅର୍ଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୀନଦୟାଲ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଜନ୍ମଜୟନ୍ତୀ କେବଳ ଏକ ସ୍ମୃତିଦିବସ ନୁହେଁ; ଏହା ନିଜକୁ ପଚାରିବାର ଦିନ !ଆମ ପାଖରେ ଥିବା ଶେଷ ମଣିଷଟି ପାଇଁ ଆମେ କ’ଣ କରୁଛୁ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସତ୍ୟ ଉତ୍ତର ହିଁ ହେଉ ଦୀନଦୟାଳ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଜନ୍ମଜୟନ୍ତୀରେ ଆମର ପ୍ରକୃତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି। ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଅର୍ଥ ହେଉ—ମଣିଷକୁ ଭଲ ପାଇବା, ସମାଜର ଶେଷ ଧାଡ଼ିର ମଣିଷଟି ପାଖରେ ଠିଆ ହେବା ଏବଂ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ, ସମତାମୂଳକ ଓ ମାନବିକ ସମାଜ ଗଠନ ପାଇଁ ନିଜ ଭୂମିକା ପାଳନ କରିବା।